Yapı Kooperatiflerinde Olağanüstü Genel Kurul Nasıl Yapılır?
Kooperatiflerin “Olağanüstü” Durumları: Gerçekten Olağanüstü Mü?
Yapı kooperatiflerinde olağanüstü genel kurul… Bu cümleyi duyduğumda aklıma gelen ilk şey, “Hadi bakalım, şimdi neler olacak?” Hani bir de kooperatifçilerin çoğu, sadece iyi bir daire almak amacıyla bu işlere girer. Ama işin içine yönetim, tartışmalar, kurullar girince; o kadar fazla “olağanüstü” bir durum ortaya çıkar ki, aslında olayın adı bir nevi “doğaüstü” hale gelir.
Kısa bir not: Yapı kooperatifleri, aslında herhangi bir yapının inşa edilmesinden çok daha fazlasıdır. Bunlar, karmaşık ve katılımcı yapılar, ve genelde her şey bir oyla ya da kaosla çözüme kavuşturuluyor. Bu yazıda, “Olağanüstü genel kurul nasıl yapılır?” sorusunu sadece teknik bir açıklama olarak görmüyorum; aynı zamanda bu durumun ne kadar problemli olduğuna dair eleştirilerimi de masaya yatıracağım.
Şimdi gelin, bu durumu bir inceleyelim.
Olağanüstü Genel Kurul Nedir?
Öncelikle, ne demek bu “olağanüstü genel kurul”? Bunu açıklamak gerekirse, kooperatifin belirli kararlar alması, finansal ya da yapısal değişiklikler yapması gerektiğinde yapılan kuruldur. Yani, herkesin “bizim burada işimiz bitti, hadi evlerimizi alalım” dediği anda, genellikle işler daha da karışır. Şimdi sorum şu: Neden bu “olağanüstü” kavramı her şeyin başı olur?
Aslında olay biraz şöyle: Herkesin bir araya gelmesi gereken bu olağanüstü genel kurul, çoğu zaman kaosla sonuçlanır. Katılım zayıf olur, önemli kararlar alınmaz ya da alınsa bile, bir grup insan diğerlerini “işimize gelmediği için oy kullanmıyoruz” moduna geçer. Peki, bu durumda ne yapılmalı?
Güçlü Yönler: Neden Olağanüstü Genel Kurul Gereklidir?
Evet, biraz da işin “iyi” taraflarına bakalım. Hani bir şeyler yapılıyor ama bir yandan da gerçekten de çok kritik kararlar alınması gerekiyor. Olağanüstü genel kurul, kooperatifin geleceğini belirleyecek önemli adımlar atmak için gereklidir. Durum böyle olunca, bu tarz kurulların esnek ve hızlı karar alma yeteneği önemlidir.
Mesela, ciddi finansal zorluklar ya da inşaat sürecinde önemli bir aksama varsa, bir olağanüstü kurula gereksinim duyulması kaçınılmazdır. Bu tür kurullarda katılımcıların doğrudan söz hakkı vardır ve bu da şeffaflık sağlar. Hatta kimi zaman bu şeffaflık, daha sağlam projelere dönüştüğü de olur. Ama işte bu noktada soru şu: Kooperatif üyeleri gerçekten doğru kararlar verebilecek bilgiye sahipler mi?
Bana sorarsanız, çoğu kişi sadece “evim ne zaman bitecek?” derken, çok daha derin finansal veya hukuki sorunların farkına varmaz. Ancak yine de kooperatiflerin kendi içlerinde bu tür kurullara başvurması gerektiği doğru bir yaklaşım.
Zayıf Yönler: Ve İşte Burada Her Şey Çöker!
İşte en sevmediğim kısmı; olayın sıkıcı ve stresli kısmı… “Olağanüstü” diyerek, işin içine daha çok tartışma ve çıkar ilişkileri giriyor. Bunu çoğu zaman kooperatiflerde birebir gözlemlemişimdir. Genel kurulda çıkan sesler, çoğu zaman bir “kalkınma planı”ndan çok, küçük çıkar kavgalarını andırıyor. Kimi zaman, gerçekten hayati kararlar alırken bile, en azından %60 katılım sağlanması gerektiği gerçeği göz ardı ediliyor. Sonuç? Genelde olumsuz, katılımsız ve verimsiz bir toplantı.
Bu tarz kurullarda, kimse gerçekten sorunlara odaklanmaz, daha çok kişisel çıkarlar ve her bireyin sadece kendi dairesine odaklanması söz konusu olur. Kooperatif üyeleri, kendi projelerinin bitmesi için diğer üyeleri göz ardı edebilir. Şimdi şöyle bir soru soralım: Gerçekten tüm üyeler eşit derecede bilinçli mi?
Benim gözlemlerime göre, çoğu katılımcı zaten toplantıya gelirken karar almaktan çok, “ne olursa olsun evimi alırım, yeter ki bu işler bitsin” diyerek gelir. Peki bu tavır, kooperatifin etkinliğini arttırır mı, yoksa daha da büyük sorunlara yol açar mı?
Eleştirinin Hakkını Vermek: “Gerçekten Bu Sistem İşliyor Mu?”
Bana kalırsa, yapı kooperatiflerinde genel kurulların düzenlenme şekli daha iyi bir sistemle değiştirilebilir. Şu anki yapıda çoğu zaman önemli kararlar, birkaç kişi tarafından alınır ve diğer katılımcılar büyük ölçüde bu kararların sonuçlarına katlanır. O zaman soru şu: Katılımcıların yalnızca oy kullanma hakkı olduğu bir sistem, ne kadar demokratik olabilir?
Kooperatifler, gerçekten herkesin eşit söz hakkına sahip olduğu bir alan mı olmalı? Yoksa daha iyi bir model tasarlanabilir mi? Mesela, daha fazla uzman görüşüne yer verilen, daha yapılandırılmış ve düzenli yapılan kurullar… Hani, o gerçekten katılımcı demokrasi dedikleri model?
Sonuç: Kooperatiflerin Geleceği?
Olağanüstü genel kurullar, kooperatifin önemli kararlarını almak için gerekli olabilir. Ancak bu kararların, herkesin eşit şekilde dahil olabileceği ve bilgi sahibi olabileceği şekilde alınması çok önemli. Birkaç kişinin inisiyatifiyle kararlar alınması, kooperatifin asıl amacına, yani tüm üyelerin eşit haklarla katılmasına zarar verir.
Bana sorarsanız, bu işin daha fazla düzenlenmesi ve kooperatif üyelerinin daha bilinçli hale gelmesi gerekir. Eğer hala bu sistemle devam edilecekse, katılım ve şeffaflık oranı mutlaka arttırılmalıdır. Hadi, bu konuyu tartışmaya açalım: Yapı kooperatiflerinde olağanüstü genel kurullar gerçekten üyeler için mi, yoksa yöneticiler için mi düzenleniyor?