Olacağına Bak Ne Demek?
Eskişehir’de üniversitede çalışan bir araştırmacı olarak, özellikle gençler arasında sıkça duyduğum bir deyim var: “Olacağına bak”. Bu söz, aslında oldukça derin bir anlam taşıyor ve günlük yaşamda, toplumun bir şekilde kadercilik ve geleceğe bakış açısının yansıması gibi görünüyor. Bu yazıda, “Olacağına bak” deyiminin ne anlama geldiğini, bilimsel bir mercekten ama herkesin rahatça anlayabileceği bir dille incelemeye çalışacağım.
Kelimeler bazen sadece kelime olmaktan çıkar ve bir kültürün, toplumsal yapının, hatta bazen bireysel düşünce biçimlerinin bir göstergesi haline gelir. “Olacağına bak” deyimi de böyle bir ifade; hem mantıklı bir yaklaşımı hem de bazen fazlasıyla rahat bir bakış açısını yansıtır. Ama bu deyimi anlamak, sadece bir gözlem değil, aynı zamanda insan davranışlarını ve toplumun psikolojik yapısını da anlamaya yönelik bir keşif gibidir.
Olacağına Bak: Kadercilik ve Beklentiler
Deyimin kendisi, aslında çok basit bir anlam taşıyor: “Ne olursa olsun, yaşanacak olanı bekle.” Yani, her şeyin olduğu gibi olacağı, zamanla gerçekleşeceği kabul edilir. İçinde biraz da sabır barındıran bu söz, bizlere bir nevi kadercilik mesajı verir. Kadercilik, tarihin en eski düşünce sistemlerinden biridir ve özellikle insanın karşılaştığı belirsizlikler karşısında en rahatlatıcı tutum gibi görülür.
Peki, bu durumda “olacağına bak” diyerek nasıl bir psikolojik süreçten geçiyoruz? İnsanlar, çoğu zaman, belirsizliği kontrol altına almak için, yaşadıkları durumu kabullenme eğilimindedir. Eğer bir şeyin sonucunu belirleyemiyorsak, kaderin akışına bırakmak çoğu zaman daha rahatlatıcıdır. Bunu günümüz modern yaşamında, özellikle üniversiteye yeni başlayan bir öğrencinin veya iş hayatına atılmak üzere olan bir gencin, gelecekle ilgili duyduğu endişeyi yatıştırma biçimi olarak görebiliriz.
Evet, bazen “olacağına bak” demek, bir anlamda umut dolu bir yaklaşım olabilir. Yani geleceğe dair karamsar bir bakış açısını “ben elimden geleni yaptım, artık ne olacaksa olacak” şeklinde bir rahatlığa dönüştürme biçimidir. Ama bir de bu kelimeyi bir anlamda pasifleşmiş bir yaklaşım olarak görmek mümkün. Mesela birisi bir işte başarılı olmayı beklerken, “olacağına bak” diyerek, başarısızlığını ve olumsuz sonuçları içsel olarak kabul etmiş olabilir. Bu iki taraflı bir bakış açısıdır ve toplumda çok yaygındır.
Bilimsel Mercekten “Olacağına Bak”
Şimdi, olayın biraz daha bilimsel tarafına bakalım. “Olacağına bak” deyimi, bir bakıma insan psikolojisinin evrimsel bir yansımasıdır. İnsanlar, binlerce yıl süren evrimsel süreçte, belirsizlikler karşısında bir yön arayışı içine girmiştir. Kaderci bakış açısı, bizi bilinçaltı düzeyde rahatlatan bir tür güven arayışıdır. Gelişim psikolojisinden ve davranış bilimlerinden bilindiği üzere, insanlar belirsiz durumlarla karşılaştığında, kontrol edemedikleri şeyleri kabul etme eğilimindedirler. Bu da onlara huzur ve güven duygusu sağlar.
Yani, bir anlamda “olacağına bak” demek, insanın bilinçli olarak kontrol edemediği, sonucu belirsiz olan durumlar karşısında bir tür psikolojik savunma mekanizmasıdır. Kişi, bilincinde olmayan bir şekilde, kendi gücünü aşan bir durumu kabul eder ve bu kabul, onu stres ve kaygıdan korur. Burada önemli olan, insanların psikolojik dayanıklılığına nasıl bir katkı sağladığıdır. Bilimsel açıdan bakıldığında, insanın karşılaştığı zorluklar karşısında gösterdiği tepki biçimlerinin evrimsel temelleri oldukça derindir. Dolayısıyla, bu deyimi anlamak için de bu evrimsel temellere göz atmak gerekir.
Olacağına Bak ve Günlük Hayat
Günlük yaşamda, “olacağına bak” deyimi çok sık duyduğumuz ve bazen de kendi hayatımıza yansıttığımız bir durumdur. Üniversiteye başladığınızda, arkadaşlarınızın bazen büyük bir kaygıyla “acaba bu dönem nasıl geçecek” diye düşündüğünü duyarsınız. Bu gibi durumlarda, “olacağına bak” demek, çoğu zaman bir rahatlama arayışıdır. Kişi, ne kadar plan yaparsa yapsın, bazen neyin olacağını kontrol etmek imkansızdır. Üniversiteyi kazanmak, iş bulmak veya kariyer planlaması yapmak gibi belirsizliği yüksek durumlarda, bu deyim, kaygıyı dengeleme mekanizması olarak devreye girer.
Bir başka örnek ise iş hayatından gelir. Genç bir profesyonelin kariyerine başladığını varsayalım. Her şey belirsizdir, yeni bir ortam vardır ve yapması gereken çok şey vardır. Ancak kararsızlık ve stres durumunda, bazen “olacağına bak” demek, kişiyi bu belirsizliklerden korur ve bir nebze de olsa rahatlatır. Belki de bu deyimin altında, bir tür “bırak gitsin” yaklaşımı yatmaktadır. Sonuçta her şeyin olacağına inanmak, belki de kişinin en temel içsel güven duygusunun bir yansımasıdır.
“Olacağına Bak” Kendi Başına Bir Strateji Olabilir mi?
Elbette, “olacağına bak” deyimi, bazen sadece bir rahatlatıcı söz olmaktan çıkabilir ve bir strateji haline gelebilir. Örneğin, bir araştırma yaptığınızda ya da bir proje üzerinde çalışırken, her şeyi denemenize rağmen işler istediğiniz gibi gitmez. O zaman, “olacağına bak” demek, tüm baskıyı azaltmanıza yardımcı olabilir. Bu, gevşeme stratejisi olarak düşünülebilir. Zihnimizde baskı yaratan düşünceleri bir kenara bırakıp, sonucun kendi doğal seyrinde gelişmesine izin veririz.
Ancak burada dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta vardır: “Olacağına bak” demek, bir noktada sorumluluk ve aktif katılımı reddetmek değil, sadece kontrol edemediğimiz alanlarda rahatlamayı seçmektir. Yani, bu deyim genellikle pasif bir bakış açısı gibi algılansa da, aslında insanın hayata karşı daha sağlıklı bir tutum geliştirmesini sağlayan, kişisel bir strateji olabilir.
Sonuç: Olacağına Bak, Ama Ne Yapacağımızı Unutmayalım
Sonuç olarak, “olacağına bak” deyimi, çoğunlukla yaşadığımız belirsizlikler karşısında rahatlamamıza yardımcı olur. Ancak bu deyimin tamamen kaderci bir yaklaşım olarak görülmemesi gerekir. Bilimsel açıdan, insanların bu tür ifadelerle psikolojik bir savunma mekanizması geliştirdiği görülüyor. Bir yandan da, bu deyim günlük yaşamda kaygıları hafifletmek ve insanların stresle başa çıkabilmesine olanak sağlamak için bir araçtır.
Yine de, unutulmamalıdır ki, hayatı sadece bekleyerek geçiremezsiniz. Kendi yolumuzu çizerken, elimizden geleni yapmamız gerektiğini de unutmamalıyız. Sonuçta, “olacağına bak” demek, sadece olacak olanı izlemek değil, bazen de gelişmeleri ve fırsatları aktif olarak değerlendirmektir.